Manh mối để khôi phục tính chân thực: Bussot, Raul

Sau khi chúng tôi đến Hoa Kỳ, tôi bắt đầu làm việc cho một công ty truyền hình cáp. Sau đó, tôi làm kỹ thuật viên truyền hình độc lập, vận dụng những kỹ năng đã học ở Cuba, rồi đến năm 1999 tôi bắt đầu làm việc cho công ty điện thoại AT&T.

Ở Cuba, tôi làm việc trong lĩnh vực điện tử. Tôi đã học điện tử tại đó và làm vài năm cho một công ty dịch vụ kỹ thuật máy tính. Tuy nhiên, tiền lương do nhà nước trả không đủ để nuôi gia đình, nên tôi còn phải làm riêng, sửa chữa đủ loại thiết bị điện tử.

Khi chúng tôi rời đi, tình hình Cuba rất khó khăn. Sau khi Liên Xô tan rã, nguồn cung đủ loại hàng hóa cho Cuba giảm mạnh; mọi thứ, từ quần áo đến thực phẩm, đều khan hiếm. Vấn đề cốt lõi không phải là tiền mà là bản thân hàng hóa không tồn tại, và đó là lý do chính khiến chúng tôi ra đi. Tình hình có khá hơn đôi chút sau khi việc sở hữu đô la Mỹ không còn bị coi là tội phạm và người sống tại Hoa Kỳ được phép gửi tiền về Cuba, nhưng không thay đổi nhiều. Người trẻ vẫn thiếu tương lai và cơ hội, còn cuộc sống dưới một hệ thống áp bức không cho phép con người phát triển với tư cách cá nhân vẫn rất khó khăn.

Đó là vì cả tình hình kinh tế lẫn chính trị. Những người như tôi, làm việc tư nhân và nhờ đó có thêm một chút tiền hoặc hàng hóa, thường bị truy bức và trừng phạt vì điều được gọi là ‘làm giàu bất chính’. Tình trạng thiếu nhiên liệu cũng gây mất điện thường xuyên, khiến tôi không thể sửa thiết bị điện tử. Việc tìm thực phẩm, quần áo và giày dép cho hai con trai vô cùng khó khăn. Tất cả những điều đó dẫn đến quyết định cả gia đình rời khỏi hòn đảo.

Khoảnh khắc Lực lượng Tuần duyên Hoa Kỳ cứu chúng tôi là điều đặc biệt nhất. Sau năm ngày lênh đênh trên biển, cuối cùng chúng tôi cảm thấy mình đã sống sót. Cảm giác như một gánh nặng lớn được nhấc khỏi vai, và tôi biết chúng tôi thực sự đã đến được nơi mà mình tin là phải đến. Đó là kết thúc của cuộc phiêu dạt dài trên biển.

Cuộc sống của tôi rõ ràng đã thay đổi sau khi đến Hoa Kỳ. Tôi học tiếng Anh, cải thiện điều kiện làm việc và có thể làm cho một công ty tốt. Quan trọng hơn hết, chúng tôi có thể cho các con một nền giáo dục tốt, và đó là một trong những lý do chính khiến chúng tôi đến đất nước này. Cuộc sống của tôi thay đổi rõ rệt và tốt lên rất nhiều.

Tôi cho rằng việc một người ở đất nước khác dành thời gian để truyền đạt loại trải nghiệm này là điều tốt. Tôi nghĩ điều đó có thể đặc biệt hữu ích nếu đến được với người dân Triều Tiên đang chịu đựng dưới một hệ thống tương tự Cuba và có thể mong muốn một cuộc sống tốt hơn cùng một hệ thống xã hội khác. Tôi vui vì chưa từng nghĩ rằng người dân ở một quốc gia phát triển với nền văn hóa hoàn toàn khác lại quan tâm đến những sự việc này. Trước đó, tôi vẫn tưởng những câu chuyện như vậy chỉ khiến người Cuba quan tâm.

Tôi sẽ khích lệ bản thân có đủ can đảm để làm lại. Có thể đến Hoa Kỳ là điều tốt đẹp nhất xảy ra trong đời tôi. Tôi sẽ dặn mình tìm hiểu kỹ hơn một chút từ trước để chúng tôi có thể hoàn thành việc đó theo cách tốt hơn. Dù vậy, tôi vẫn sẽ đưa ra cùng một quyết định và thử lại. Cố gắng thoát khỏi một đất nước nơi con người không có bất kỳ tương lai nào là điều phải làm.

Chúng tôi đến Hoa Kỳ cùng hai con còn nhỏ và ban đầu sống trong căn nhà rất nhỏ của cha tôi. Sau đó, chúng tôi thuê một căn nhà lớn và tiện nghi hơn, các con bắt đầu đi trại hè, còn chồng tôi và tôi bắt đầu đi làm. Tôi học một khóa tiếng Anh kéo dài tám tháng vào buổi tối và tìm được việc tại chính ngôi trường nơi mình theo học. Tôi dần cải thiện tiếng Anh, chuyển việc, rồi trở lại học tiếng Anh khi các con lớn hơn một chút. Sau đó, tôi hoàn thành chương trình X-quang hai năm và bắt đầu chụp X-quang. Tại một bệnh viện, tôi học cách chụp MRI và vẫn làm trong lĩnh vực đó vào thời điểm phỏng vấn.

Tôi học điện tử và phần cứng máy tính rồi làm việc cho một công ty sửa chữa máy tính. Chồng tôi tốt nghiệp cùng trường và làm tại cùng công ty; chúng tôi gặp nhau ở đó, kết hôn và có hai con. Cuộc sống trở nên khó khăn hơn khi trách nhiệm và nghĩa vụ gia đình tăng lên. Không gian sống chật đến mức sau khi các con ra đời, chúng tôi phải bắt đầu cơi nới căn nhà để có thể sống thoải mái hơn.

Tình hình Cuba năm 1993 rất khó khăn. Chúng tôi có hai đứa con ba và bốn tuổi, còn cuộc sống ngày càng gian nan và phức tạp. Về cơ bản, cuộc sống chỉ còn là vấn đề sinh tồn, và rất khó có bất kỳ hoài bão hay kế hoạch nào. Bất kể bạn làm việc nhiều đến đâu hay mong muốn điều gì, cuộc đời bạn hoàn toàn phụ thuộc vào cách hệ thống khi ấy được thiết kế.

Đó không chỉ đơn thuần là nhu cầu kinh tế. Chúng tôi muốn vượt qua nỗi khổ sở hằng ngày của việc cố gắng sinh tồn, đặt ra mục tiêu và làm được một điều gì đó. Nhưng ở đó gần như không thể lập kế hoạch; tôi cảm thấy mình như một con rối bị người khác sai khiến. Chúng tôi phải lựa chọn giữa ở lại và sống như cây cỏ, hoặc ra đi tìm một tương lai tốt hơn, nơi mình có thể tự lập kế hoạch và đưa ra quyết định.

Số xăng mà chúng tôi nghĩ sẽ đưa mình đến tận Hoa Kỳ đã hết sớm hơn nhiều, khiến chúng tôi trôi dạt. Chúng tôi dự tính sẽ đến nơi sau khoảng mười bốn giờ, nhưng không biết mình ở gần hay xa bờ biển Hoa Kỳ và nghĩ rằng còn gần Cuba hơn. Vì dòng Gulf Stream khiến việc chèo rất khó, có lúc chúng tôi đã quyết định quay lại Cuba. Nhưng hai đứa con nhỏ, những đứa trẻ mà chúng tôi đã hứa sẽ đưa đến một nơi tốt đẹp hơn, phản đối quyết liệt việc quay về. Chúng tôi ra đi vì các con, nên quyết định tiếp tục vì các con và lại tiến về phía trước.

Chúng tôi mang sữa tươi dạng lỏng và sữa đặc cho các con, sô-cô-la, thịt hộp Spam, đường và nước. Chúng tôi cũng chuẩn bị quần áo để bảo vệ các con khỏi nắng và lạnh, gồm áo len, áo khoác có mũ và khăn. Chúng tôi có la bàn và áo phao tự làm, cùng thuốc viên và thuốc tiêm phòng khi các con bị say sóng. Alex, đứa nhỏ hơn, thường xuyên bị say, và thuốc hết tác dụng sau khoảng sáu giờ. Về sau, cháu từ chối uống thuốc viên nên tôi phải tiêm cho cháu. Chúng tôi đã sử dụng mọi thứ mang theo, và tất cả đều giúp ích rất nhiều.

Mỗi khi nhìn thấy một con tàu, chúng tôi đều hét lên: ‘Chúng tôi có trẻ em!’ để thu hút sự chú ý. Các con nghe chúng tôi nói câu đó nhiều đến mức cũng hét theo. Sau khi được cứu, tôi còn nhớ Raul Jr. hỏi ở đây có bị cúp điện không. Ở Cuba, điện thường bị cắt đúng lúc phát phim hoạt hình nên các con không xem được. Khi chúng tôi giải thích ý cháu, những người cứu hộ mỉm cười và bật cười vì chuyện đó hầu như không xảy ra ở Hoa Kỳ.

Lúc đầu tôi ngạc nhiên vì điều này lại xảy ra. Sau đó, tôi cảm thấy vô cùng vui mừng và khâm phục khi một người thuộc nền văn hóa hoàn toàn khác quan tâm đến những gì chúng tôi đã trải qua. Tôi tin rằng Triều Tiên phải chịu sự áp bức, những hạn chế và vấn đề tương tự những gì chúng tôi từng trải qua. Tôi ấn tượng khi người thuộc một nền văn hóa khác quan tâm đến các thực tế này và muốn cho thấy không chỉ thực tế của họ mà cả thực tế của những quốc gia khác như đất nước chúng tôi.

Đó là hy vọng rằng tôi có thể mang đến cho các con một cuộc sống tốt hơn, một tương lai tốt hơn và một cuộc đời khác với cuộc đời mà chúng đang có.

Tôi sẽ nói rằng đáng lẽ mình nên làm điều đó sớm hơn và sẽ đưa ra cùng một quyết định lần nữa nếu cần. Tôi chưa bao giờ hối tiếc. Chúng tôi đã đạt được các mục tiêu gắn với những kế hoạch đã lập và những lý do khiến mình ra đi. Nếu phải làm lại, tôi vẫn sẽ làm.

Sau khi đến Hoa Kỳ, tôi nhớ rằng mình chuyển vào một ngôi nhà mới và theo học tiểu học rồi trung học cơ sở. Chúng tôi lại chuyển nhà, và tôi vào học một trường trung học nghệ thuật, đó là một trải nghiệm rất tốt. Sau đó, tôi học đại học tại Brooklyn, New York, nơi tôi gặp nhiều người thú vị. Sau khi tốt nghiệp đại học, tôi quyết định đến Seoul.

Tôi mới năm tuổi khi rời Cuba nên không có nhiều ký ức. Cha mẹ kể rằng tôi là một đứa trẻ trầm tính, thích xem truyền hình và vẽ. Tôi dành nhiều thời gian chơi ngoài đường cùng bạn bè, em trai và những đứa trẻ sống gần nhà. Khi ấy, trẻ em ở Cuba không có nhiều việc để làm ngoài những hoạt động thường ngày ngay trước mắt.

Ký ức của tôi còn lại như một vài bức hình hoặc những cảnh tựa giấc mơ, hơn là một câu chuyện liền mạch. Chiếc bè được lắp ráp vào ban đêm trong một vùng rừng ngập mặn nhỏ bên bờ biển, chứ không phải ngoài vùng nước trống. Tôi nhớ bóng tối và sự ẩm ướt, việc đưa bè xuống nước, một người trượt ngã trên bãi biển có những viên đá khá lớn thay vì cát, mùi xăng và khói từ động cơ khi chúng tôi rời Cuba. Trên biển, tôi nhớ con chó nhảy khỏi bè và nhớ cơn bão. Chiếc bè dâng lên rồi hạ xuống trong gió mưa, còn Francisco giữ lấy tôi. Chúng tôi buộc mình vào bè để không ai bị hất xuống nước và phủ bạt hoặc khăn lên người. Tôi cũng nhớ cái lạnh của đêm đó, nhưng không nhớ toàn bộ hành trình.

Tôi luôn thắc mắc về câu chuyện gia đình rời Cuba, nhưng chưa bao giờ trực tiếp đề nghị cha mẹ kể chi tiết. Chúng tôi hiếm khi nhắc đến chuyện đó; theo thời gian, mọi người trở nên bận rộn hơn và sống xa nhau hơn, nên câu chuyện dần bị bỏ lại phía sau. Khi gặp Kim Hongrok và kể cho anh ấy câu chuyện gia đình mình, anh ấy lập tức muốn biến nó thành một tác phẩm có thể cho người khác xem. Cả hai chúng tôi đều cảm thấy câu chuyện đáng được kể lại. Tôi nghĩ anh ấy có cảm nhận nhạy bén về nghệ thuật và hoàn cảnh mà con người trong thời đại chúng ta đang sống. Tôi tham gia như một phương tiện truyền đạt câu chuyện. Tôi hy vọng tác phẩm không chỉ trình bày câu chuyện mạnh mẽ về việc thoát khỏi Cuba, mà còn cho mọi người cơ hội nhìn lại cuộc đời mình.

Biết mình đến từ đâu là điều rất quan trọng trong cuộc đời tôi. Rời Cuba cùng gia đình khi lên năm — một nơi hầu như không có cơ hội hay hy vọng — đã cho chúng tôi cơ hội tự tạo dựng cuộc sống và trở thành một góc nhìn, một thước đo để tôi đánh giá mọi việc mình làm. Nếu cha mẹ không đánh cược mạng sống và tương lai của chúng tôi để quyết định rời Cuba, tôi đã không có mặt ở đây, chúng tôi đã không thực hiện triển lãm này và tôi đã không đạt được những điều mình có. Vì vậy, tôi cảm thấy mình phải đi xa hơn và làm nhiều hơn. Đó là món nợ tôi mang với bản thân và cha mẹ.

Điều đầu tiên tôi muốn truyền đạt là hy vọng: hy vọng rằng những người ở trong hoàn cảnh như Cuba hay Triều Tiên có thể rời đi, tự xây dựng cuộc sống trong điều kiện tốt hơn và tự đưa ra quyết định. Đồng thời, tôi hy vọng những người trong xã hội hiện đại chưa từng đối diện một thử thách sinh tử ngoài các khó khăn thường ngày sẽ nhìn lại cuộc đời mình qua câu chuyện của tôi. Năm ngày trên bè để thoát khỏi một đất nước cộng sản, trong khi không biết mình sẽ sống hay chết, là trải nghiệm theo một người suốt đời. Tôi hy vọng câu chuyện này mang lại hy vọng cho người ở hoàn cảnh tương tự và trở thành một cơ hội nhỏ để những người khác cải thiện cuộc sống của chính họ.

Sống tại Seoul hơn một năm cho tôi rất nhiều thời gian quan sát người Hàn Quốc. Tôi đã sống phần lớn cuộc đời ở Miami, nơi có đông người Cuba. Tôi cảm nhận cả người Hàn Quốc lẫn người Cuba đều có tinh thần gắn bó và sự nồng hậu mạnh mẽ. Bạn bè đối xử với nhau như anh chị em; người vừa mới gặp có thể nhanh chóng được đón nhận như người nhà; và mọi người sẵn sàng chia sẻ những gì mình có ngay cả với một vị khách chưa quen. Hai nền văn hóa và xã hội khác nhau, nhưng tôi thấy có nhiều điểm tương đồng trong quan hệ giữa người với người. Tôi gặp những người tuyệt vời và có những trải nghiệm rất tốt ở Hàn Quốc. Cũng như việc rời Cuba đã thay đổi cuộc đời tôi, trải nghiệm tại Hàn Quốc cũng làm điều đó. Tôi muốn để lại một dấu ấn tích cực tại Hàn Quốc, giống như Hàn Quốc đã để lại dấu ấn tích cực trong cuộc đời tôi.

Sau khi chúng tôi đến Hoa Kỳ, tôi có thể có những gì mình mong muốn và không thiếu thốn điều gì. Tôi có những trải nghiệm mà nhiều người không có và đã sống một cuộc đời rất tốt.

Theo những gì cha mẹ kể, rất khó có được nhiều nhu yếu phẩm cơ bản, gồm quần áo và thực phẩm. Anh trai và tôi còn rất nhỏ, và điều trẻ con thực sự muốn làm chỉ là xem phim hoạt hình trên truyền hình hoặc vui chơi. Chúng tôi chủ yếu chơi bên ngoài và chỉ có thể làm những việc đơn giản vì ở Cuba hầu như không có gì để giải trí.

Tôi có rất ít ký ức về Cuba, nhưng một cảnh trong hành trình bằng bè vẫn còn lại. Vào đêm thứ ba, chúng tôi gặp một cơn bão dữ dội giữa biển. Mọi thứ tối đen, rồi tia chớp đánh xuống biển và soi sáng xung quanh. Khi ấy, tôi nhớ mình đã thấy cha — hoặc bóng dáng của cha — đứng trên bè. Tôi không biết cuộc đời mình sẽ ra sao nếu lớn lên ở Cuba. Đến Hoa Kỳ đã cho tôi cơ hội học điều mình muốn và sống không bị hạn chế. Tôi tin đó chính là cơ hội mà cha mẹ định dành cho chúng tôi khi đưa chúng tôi đến đây.

Khi ai đó hỏi điều thú vị nhất từng xảy ra trong đời tôi là gì, điều đầu tiên hiện ra trong đầu là hành trình bằng bè của chúng tôi và việc cuộc đời tôi đã thay đổi ra sao vì chuyến đi ấy.

Tôi vô cùng vui mừng. Có những người chú ý đến các chủ đề khó khăn, và cũng có những người sống cuộc đời rất khắc nghiệt dưới các chế độ quân sự như ở Cuba và Triều Tiên. Tôi hy vọng người dân trên thế giới biết điều gì thực sự đang xảy ra, và người sống tại các quốc gia đó một ngày nào đó có thể biết đến triển lãm, rồi tìm thấy hy vọng rời bỏ cuộc sống hiện tại để đến với điều tốt đẹp hơn.

Cuba là đất nước nơi tôi sinh ra và là cội nguồn quốc tịch của tôi. Đất nước ấy định hình nhiều phần trong cuộc đời tôi, gồm cả quan điểm về nhiều vấn đề. Việc từ Cuba đến Hoa Kỳ đã cho tôi một góc nhìn cởi mở hơn những người chưa phải chịu đựng khó khăn như vậy, và tôi tin bản sắc Cuba cho tôi cơ hội nhìn thế giới rộng hơn.

Tôi muốn đến Cuba bất cứ lúc nào. Tôi vẫn còn gia đình ở đó, và trước đây tôi đã từng đến, có những khoảng thời gian tốt đẹp với gia đình và tận mắt nhìn thấy Cuba. Kiến trúc và xe hơi đặc biệt gây ấn tượng với tôi. Cảm giác giống như du hành ngược thời gian về năm 1951, và thật thú vị khi thấy những tòa nhà, kiến trúc và điều kiện sống từ thập niên 1950 vẫn hiện diện ở đó. Việc ghé thăm rất thú vị vì đó là một thế giới rất khác nơi tôi đang sống.

Cuộc đời tôi thay đổi hoàn toàn, như thể đêm biến thành ngày. Ở Cuba, rất khó phát triển độc lập, và về mặt chính thức tôi phải làm việc cho nhà nước. Theo như tôi nhớ, bất kỳ ai không làm việc cho nhà nước đều có thể bị tuyên bố là người nguy hiểm theo cái gọi là ‘đạo luật về tính nguy hiểm’ và bị giam đến bốn năm mà không có lý do. Ở Hoa Kỳ, tôi có thể điều hành việc kinh doanh của riêng mình và sống không gặp loại vấn đề đó.

Nó không khác nhiều so với cuộc sống của những người khác trên bè. Mỗi sáng thức dậy, bạn nghĩ hôm đó mình sẽ ăn gì và làm cách nào tìm được thức ăn cho hôm nay và ngày mai. Về cơ bản, cuộc sống ở Cuba là tìm kiếm thứ để ăn.

Hệ thống xã hội chủ nghĩa khiến người ta ngạt thở. Khi nhìn về tương lai ở Cuba, tôi cảm thấy không có tương lai, không có hiện tại, không có lý do để sống và không có điều gì đáng để đấu tranh. Cuộc sống là cùng một cuộc vật lộn để sinh tồn lặp lại mỗi ngày.

Có nhiều thời khắc khó khăn trong một hành trình mà chúng tôi đánh cược mạng sống, nhưng tôi chưa bao giờ mất niềm tin sâu bên trong rằng mình sẽ đến nơi. Theo như tôi nhớ, giai đoạn khó khăn nhất kéo dài sáu đến tám giờ vào khoảng rạng sáng thứ Hai, khi biển trở nên dữ dội. Sóng cao khoảng tám đến mười lăm foot. Ở đây nói ra thì dễ, và mọi người có thể nghĩ tôi đang nói dối, nhưng phải trải qua điều đó trên một chiếc bè mới hiểu: dưới một đợt không khí lạnh cùng gió mạnh mà tôi ước tính khoảng ba mươi knot, chiếc bè liên tục bị nâng lên rồi hạ xuống dữ dội.

Khác nhau như đêm với ngày. Hoa Kỳ là vùng đất của cơ hội: bạn càng chuẩn bị, làm việc và nỗ lực thì công sức càng được đền đáp. Tôi có thể trưởng thành về nhiều mặt với tư cách một con người trong xã hội. Tôi rất hạnh phúc. Dù đã sống ở Cuba nhiều năm hơn, tôi cảm thấy những trải nghiệm tình cảm và trải nghiệm sống mà mình có được, được tận hưởng tại Hoa Kỳ phong phú và tốt đẹp hơn rất nhiều.

Chúng tôi làm bè từ các ống tưới tiêu. Chúng tôi lấy những ống dài khoảng mười lăm foot, đường kính khoảng tám inch ở vùng nông thôn và dùng xe máy chở mỗi lần hai ống về Havana. Chúng tôi hàn kín các ống và làm bè theo dạng catamaran. Chúng tôi làm tại nhà tôi sao cho có thể tháo rời hoàn toàn rồi lắp lại, để nhà chức trách không nhận ra một chiếc bè đang được vận chuyển. Chúng tôi mang chiếc bè đã tháo rời đến rừng ngập mặn, lắp lại, gắn hai bánh xe đạp bên dưới rồi lăn nó xuống nước.

Việc đến Hoa Kỳ cùng gia đình Raul là lần thử thứ ba của tôi. Lần đầu, tôi bị bắt quả tang và giam bảy mươi hai giờ, nhưng tôi đã học được từ trải nghiệm đó. Lần thứ hai, tôi không bị bắt, nhưng bè bắt đầu chìm nên phải quay lại. Lần thứ ba, tôi dùng những gì đã học để đóng một chiếc bè không chìm. Nó chịu được mọi tình huống mà không gặp vấn đề gì, và chúng tôi đã đến Hoa Kỳ.

Khoảnh khắc được cứu là khoảnh khắc đẹp nhất trên đời, vì chúng tôi bỏ lại mọi hoàn cảnh tồi tệ phía sau, bước lên một con tàu và biết rằng từ lúc đó mạng sống mình được an toàn. Trong thâm tâm tôi đã tin rằng chúng tôi sẽ đến nơi, nhưng khi các tàu của Lực lượng Tuần duyên xuất hiện, mọi nghi ngờ cuối cùng cũng chấm dứt.

Điều đó khiến tôi nghĩ về những gì chúng tôi đã trải qua hai mươi năm trước bên cạnh tình hình trên bán đảo Triều Tiên. Tôi thấy sự tương phản giữa Hàn Quốc và Triều Tiên giống với sự tương phản giữa Hoa Kỳ và Cuba. Theo quan điểm của tôi, Cuba bị ngăn cản phát triển kinh tế vì bị chính chính phủ của mình phong tỏa từ bên trong, và tôi tin điều tương tự đang xảy ra ở Triều Tiên. Tôi nghĩ người Hàn Quốc so sánh hai hệ thống và cân nhắc hệ thống nào có thể phát triển tiềm năng con người tốt hơn là điều có ích. Theo ý kiến của tôi, chủ nghĩa tư bản không hoàn hảo, nhưng xét về tự do và phát triển tiềm năng con người, nó mang lại nhiều khả năng hơn chủ nghĩa xã hội.

Sau khi sống ở đây hai mươi năm, nếu có thể nói với bản thân trong quá khứ, tôi sẽ nói: ‘Anh phải rời đi lần nữa’, ‘Anh phải tiếp tục’ và ‘Anh phải đến được nơi đó’. Tôi sẽ cho mình thêm can đảm để tiến về phía trước.

Khởi đầu chậm vì chúng tôi phải thích nghi với cuộc sống nơi đây, nhưng sau đó mọi việc bắt đầu ổn thỏa. Tôi bắt đầu làm thợ mộc trong ngành xây dựng, rồi lái xe tải và giao hàng. Chúng tôi chuyển đến Bắc Carolina, nơi tôi làm kỹ thuật viên điều hòa không khí khoảng một năm rưỡi. Sau khi trở lại Florida, tôi lại lái xe tải; khi nghỉ công việc đó, tôi được tuyển làm kỹ thuật viên AT&T. Tôi vẫn làm công việc ấy vào thời điểm phỏng vấn.

Từ khi còn trẻ, tôi luôn muốn tìm một cuộc sống khác. Cuộc sống ở Cuba diễn ra dưới sự áp bức, và gần như chẳng có gì để làm ngoài việc tìm mọi cách có thể để mưu sinh mà không có tương lai. Sau đó tôi gặp Jorge, người đã cùng đi với chúng tôi, và chúng tôi thống nhất đóng chiếc bè sẽ đưa mình đến đây.

Jorge và tôi đóng khoảng tám mươi phần trăm chiếc bè, còn Raul tham gia ở giai đoạn cuối. Ban đầu, Jorge và tôi lấy các ống từ một khu tưới tiêu thuộc sở hữu nhà nước rồi dùng xe máy của Jorge chở chúng về nhà ông ấy ở Santo Suarez. Chúng tôi đóng gần như toàn bộ chiếc bè trên mái nhà Jorge; sau khi liên lạc được với Raul, ba chúng tôi cùng hoàn tất nó.

Một đêm nọ, sau bốn ngày lênh đênh trên biển, chúng tôi thấy ánh đèn ở chân trời và nghĩ đó là bờ biển nên bắt đầu chèo. Chúng tôi thay phiên nhau khoảng mười lăm phút một lần và tiếp tục từ khoảng một đến ba giờ sáng cho tới khoảng một giờ chiều hôm sau. Khi ấy, những ngư dân trên một con tàu đã tìm thấy chúng tôi. Khi tàu của họ đến gần, chú chó Rommel nhảy xuống nước như thể muốn sang con tàu kia, nhưng nó quay lại bè. Một tàu lớn của Lực lượng Tuần duyên từ Miami tới, tiếp sau là một tàu từ West Palm Beach và một trực thăng. Ở cách bờ khoảng ba mươi dặm, chúng tôi được chuyển sang tàu Tuần duyên West Palm Beach, và tàu này đưa chúng tôi đến văn phòng nhập cư tại West Palm Beach.

Có hai hoặc ba ký ức luôn trở lại với tôi. Khi chú chó nhảy xuống nước, chúng tôi không biết nó có quay lại hay không, nhưng nó đã quay lại và chúng tôi kéo nó lên bè. Tôi còn nhớ lúc sắp lên tàu Tuần duyên, Raul ném xuống biển một chiếc la bàn mà chúng tôi lấy được từ một địa điểm quân sự. Khi thủy thủ đoàn hỏi ông ấy đã ném gì, chúng tôi giải thích rằng mình từng hứa sẽ ném chiếc la bàn xuống biển nếu có người tìm thấy chúng tôi ở đó.

Đó là sự áp bức ở Cuba và tình trạng không có tương lai. Đó không phải là cách để sống. Từ năm mười ba hoặc mười bốn tuổi, tôi luôn nghĩ cách tìm một tương lai tốt hơn và mang lại điều kiện sống tốt hơn cho gia đình. Tôi tin nhiều người Cuba cũng cảm thấy như vậy.

Tôi rất vui khi nghe rằng Raul đang thực hiện một triển lãm về việc chúng tôi rời Cuba và chế độ Castro. Tôi vui vì có người cố gắng cho thế giới thấy rằng rời bỏ một hệ thống và thoát khỏi áp bức có thể dẫn đến một cuộc sống tốt hơn ở nơi khác.

Cuộc trốn đi của chúng tôi rất khó khăn, còn Raul và Alejandro khi ấy vẫn là những đứa trẻ nhỏ. Dù vậy, nếu có thể quay lại và nói một điều, tôi sẽ nói rằng chúng tôi vẫn nên làm lại điều tương tự.