Ένα στοιχείο για την ανάκτηση της αυθεντικότητας: Bussot, Raul

Αφού έφτασα στις Ηνωμένες Πολιτείες, άρχισα να εργάζομαι σε μια εταιρεία καλωδιακής τηλεόρασης. Αργότερα εργάστηκα μόνος μου ως τεχνικός τηλεόρασης, αξιοποιώντας όσα είχα μάθει στην Κούβα, και το 1999 άρχισα να εργάζομαι για την τηλεφωνική εταιρεία AT&T.

Στην Κούβα εργαζόμουν στον τομέα των ηλεκτρονικών. Είχα σπουδάσει ηλεκτρονικά εκεί και εργάστηκα για αρκετά χρόνια σε μια εταιρεία τεχνικών υπηρεσιών υπολογιστών. Ωστόσο, ο μισθός που λάμβανα από το κράτος δεν επαρκούσε για να συντηρήσω την οικογένειά μου, οπότε έπρεπε παράλληλα να εργάζομαι μόνος μου επισκευάζοντας κάθε είδους ηλεκτρονικές συσκευές.

Όταν φύγαμε, η κατάσταση στην Κούβα ήταν πολύ δύσκολη. Μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, η προμήθεια κάθε είδους αγαθών προς την Κούβα μειώθηκε σημαντικά και υπήρχαν ελλείψεις στα πάντα: ρούχα, τρόφιμα και πολλά άλλα. Το βασικό πρόβλημα δεν ήταν τα χρήματα, αλλά ότι δεν υπήρχαν προϊόντα, και αυτός ήταν ο κύριος λόγος που φύγαμε. Η κατάσταση βελτιώθηκε λίγο όταν αποποινικοποιήθηκε η κατοχή δολαρίων και επιτράπηκε στους κατοίκους των Ηνωμένων Πολιτειών να στέλνουν χρήματα στην Κούβα, αλλά δεν άλλαξε πολύ. Οι νέοι εξακολουθούσαν να μην έχουν μέλλον ή ευκαιρίες και ήταν πολύ δύσκολο να ζει κανείς κάτω από ένα καταπιεστικό σύστημα που δεν επέτρεπε την προσωπική ανάπτυξη.

Ήταν η οικονομική και η πολιτική κατάσταση. Άνθρωποι που, όπως εγώ, εργάζονταν για λογαριασμό τους και αποκτούσαν λίγα περισσότερα χρήματα ή αγαθά, συχνά διώκονταν και τιμωρούνταν για αυτό που αποκαλούσαν «παράνομο πλουτισμό». Η έλλειψη πετρελαίου προκαλούσε επίσης συχνές διακοπές ρεύματος και χωρίς ηλεκτρικό δεν μπορούσα να επισκευάζω ηλεκτρονικές συσκευές. Ήταν εξαιρετικά δύσκολο να βρίσκω τρόφιμα, ρούχα και παπούτσια για τους δύο γιους μου. Όλα αυτά μας οδήγησαν στην απόφαση να εγκαταλείψουμε το νησί ως οικογένεια.

Η στιγμή που μας διέσωσε η Ακτοφυλακή των Ηνωμένων Πολιτειών ήταν η πιο ξεχωριστή. Ύστερα από πέντε ημέρες παρασυρόμενοι στη θάλασσα, αισθανθήκαμε επιτέλους ότι είχαμε επιζήσει. Ήταν σαν να έφευγε ένα μεγάλο βάρος από τους ώμους μου: ήξερα ότι είχαμε πράγματι φτάσει στο μέρος όπου πιστεύαμε ότι έπρεπε να φτάσουμε. Ήταν το τέλος της μακράς μας οδύσσειας στη θάλασσα.

Η ζωή μου άλλαξε ξεκάθαρα αφού έφτασα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Έμαθα αγγλικά, βελτίωσα τις συνθήκες εργασίας μου και μπόρεσα να εργαστώ σε μια καλή εταιρεία. Πάνω απ’ όλα, μπορέσαμε να προσφέρουμε στα παιδιά μας καλή εκπαίδευση, που ήταν ένας από τους κύριους λόγους για τους οποίους ήρθαμε σε αυτή τη χώρα. Η ζωή μου άλλαξε αισθητά και βελτιώθηκε πάρα πολύ.

Σκέφτηκα ότι ήταν καλό να αφιερώνει κάποιος από άλλη χώρα χρόνο για να γνωστοποιήσει εμπειρίες αυτού του είδους. Πίστεψα ότι θα μπορούσε να είναι ιδιαίτερα χρήσιμο αν έφτανε στους ανθρώπους της Βόρειας Κορέας, οι οποίοι υποφέρουν κάτω από ένα σύστημα παρόμοιο με της Κούβας, καθώς και σε όσους επιθυμούν μια καλύτερη ζωή και ένα διαφορετικό κοινωνικό σύστημα. Χάρηκα, επειδή ποτέ δεν είχα φανταστεί ότι άνθρωποι από μια ανεπτυγμένη χώρα και έναν εντελώς διαφορετικό πολιτισμό θα ενδιαφέρονταν για αυτά τα γεγονότα. Ως τότε πίστευα ότι τέτοιες ιστορίες ενδιέφεραν μόνο τους Κουβανούς.

Θα έδινα στον εαυτό μου το θάρρος να το ξανακάνει. Το ότι μπόρεσα να έρθω στις Ηνωμένες Πολιτείες ήταν το καλύτερο πράγμα που μου συνέβη στη ζωή. Θα έλεγα στον εαυτό μου να ερευνήσει λίγο περισσότερο εκ των προτέρων, ώστε να μπορέσει να το κάνει με καλύτερο τρόπο. Παρ’ όλα αυτά, θα έπαιρνα την ίδια απόφαση και θα προσπαθούσα ξανά. Η προσπάθεια διαφυγής από μια χώρα όπου οι άνθρωποι δεν έχουν μέλλον είναι κάτι που πρέπει να γίνει.

Φτάσαμε στις Ηνωμένες Πολιτείες με τα δύο μικρά παιδιά μας και στην αρχή ζήσαμε στο πολύ μικρό σπίτι του πατέρα μου. Έπειτα νοικιάσαμε ένα μεγαλύτερο και πιο άνετο σπίτι, τα παιδιά άρχισαν να πηγαίνουν σε θερινή κατασκήνωση και ο σύζυγός μου κι εγώ αρχίσαμε να εργαζόμαστε. Τα βράδια παρακολούθησα μαθήματα αγγλικών επί οκτώ μήνες και βρήκα δουλειά στο ίδιο σχολείο όπου φοιτούσα. Βελτίωσα σταδιακά τα αγγλικά μου και άλλαξα δουλειές· όταν τα παιδιά μεγάλωσαν λίγο, ξανάρχισα να μελετώ τη γλώσσα. Στη συνέχεια παρακολούθησα διετές πρόγραμμα ακτινολογίας και άρχισα να κάνω ακτινογραφίες. Σε ένα νοσοκομείο έμαθα να πραγματοποιώ μαγνητικές τομογραφίες και εργαζόμουν ακόμη σε αυτόν τον τομέα όταν μου πήραν τη συνέντευξη.

Σπούδασα ηλεκτρονικά και υλικό υπολογιστών και εργάστηκα σε μια εταιρεία επισκευής υπολογιστών. Ο σύζυγός μου είχε αποφοιτήσει από το ίδιο σχολείο και εργαζόταν στην ίδια εταιρεία· εκεί γνωριστήκαμε, παντρευτήκαμε και αποκτήσαμε δύο παιδιά. Η ζωή γινόταν δυσκολότερη όσο αυξάνονταν οι οικογενειακές μας ευθύνες και υποχρεώσεις. Ο χώρος όπου ζούσαμε ήταν τόσο μικρός, ώστε μετά τη γέννηση των παιδιών έπρεπε να αρχίσουμε να επεκτείνουμε το σπίτι για να μπορούμε να ζούμε πιο άνετα.

Το 1993 η κατάσταση στην Κούβα ήταν πολύ δύσκολη. Είχαμε δύο παιδιά, τριών και τεσσάρων ετών, και η ζωή γινόταν όλο και πιο σκληρή και περίπλοκη. Η ζωή ήταν ουσιαστικά επιβίωση και ήταν δύσκολο να έχει κανείς φιλοδοξίες ή να κάνει σχέδια. Όσο κι αν εργαζόταν κανείς ή ό,τι κι αν επιθυμούσε, η ζωή εξαρτιόταν εξ ολοκλήρου από τον τρόπο με τον οποίο ήταν σχεδιασμένο το σύστημα εκείνη την εποχή.

Δεν επρόκειτο μόνο για οικονομική ανάγκη. Θέλαμε να ξεπεράσουμε την καθημερινή αγωνία της επιβίωσης, να θέσουμε στόχους και να πετύχουμε κάτι. Εκεί όμως ήταν σχεδόν αδύνατο να κάνουμε σχέδια· ένιωθα σαν μαριονέτα στην οποία έλεγαν τι να κάνει. Έπρεπε να επιλέξουμε ανάμεσα στο να μείνουμε και να ζούμε σαν φυτά ή να φύγουμε αναζητώντας ένα καλύτερο μέλλον, όπου θα μπορούσαμε να κάνουμε τα δικά μας σχέδια και να παίρνουμε τις δικές μας αποφάσεις.

Η βενζίνη που περιμέναμε να επαρκέσει ως τις Ηνωμένες Πολιτείες τελείωσε πολύ νωρίτερα και μείναμε να παρασυρόμαστε. Είχαμε υπολογίσει ότι θα φτάναμε σε περίπου 14 ώρες, αλλά δεν γνωρίζαμε πόσο κοντά ή μακριά βρισκόμασταν από την αμερικανική ακτή και πιστεύαμε ότι ήμασταν πιο κοντά στην Κούβα. Επειδή το Ρεύμα του Κόλπου δυσκόλευε την κωπηλασία, κάποια στιγμή αποφασίσαμε να επιστρέψουμε στην Κούβα. Ωστόσο, τα δύο μικρά παιδιά μας, στα οποία είχαμε υποσχεθεί έναν καλύτερο τόπο, αντιτάχθηκαν σθεναρά στην επιστροφή. Είχαμε φύγει για χάρη τους, οπότε αποφασίσαμε να συνεχίσουμε για χάρη τους και ξαναπήραμε τον δρόμο μας.

Πήραμε υγρό γάλα και συμπυκνωμένο γάλα για τα παιδιά, σοκολάτα, κονσέρβες Spam, ζάχαρη και νερό. Ετοιμάσαμε επίσης ρούχα για να τα προστατεύσουμε από τον ήλιο και το κρύο: πουλόβερ, μπουφάν με κουκούλα και πετσέτες. Είχαμε πυξίδα και αυτοσχέδια σωσίβια, καθώς και χάπια και ενέσεις σε περίπτωση που τα παιδιά πάθαιναν ναυτία. Ο Alex, ο μικρότερος, πάθαινε συχνά ναυτία και η επίδραση του φαρμάκου διαρκούσε περίπου έξι ώρες. Αργότερα αρνήθηκε να πάρει τα χάπια και χρειάστηκε να του κάνω ένεση. Χρησιμοποιήσαμε όλα όσα είχαμε πάρει και μας βοήθησαν πολύ.

Κάθε φορά που βλέπαμε ένα πλοίο φωνάζαμε «Έχουμε παιδιά!» για να τραβήξουμε την προσοχή. Τα παιδιά μάς άκουσαν να το λέμε τόσες φορές, ώστε άρχισαν να το φωνάζουν κι εκείνα. Μετά τη διάσωση θυμάμαι τον Raul Jr. να ρωτά αν κοβόταν το ρεύμα και εκεί. Στην Κούβα το ρεύμα έλειπε συχνά την ώρα που μετέδιδαν κινούμενα σχέδια, οπότε τα παιδιά δεν μπορούσαν να τα παρακολουθήσουν. Όταν εξηγήσαμε τι εννοούσε, οι διασώστες χαμογέλασαν και γέλασαν, επειδή κάτι τέτοιο σχεδόν ποτέ δεν συνέβαινε στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στην αρχή εξεπλάγην που θα συνέβαινε κάτι τέτοιο. Ύστερα αισθάνθηκα μεγάλη χαρά και θαυμασμό επειδή ένας άνθρωπος από έναν εντελώς διαφορετικό πολιτισμό ενδιαφερόταν για όσα είχαμε περάσει. Πιστεύω ότι η Βόρεια Κορέα υφίσταται καταπίεση, περιορισμούς και προβλήματα παρόμοια με εκείνα που υποστήκαμε εμείς. Με εντυπωσίασε το ότι άνθρωποι από έναν άλλο πολιτισμό νοιάζονται για αυτές τις πραγματικότητες και θέλουν να δείξουν όχι μόνο τη δική τους, αλλά και την πραγματικότητα άλλων χωρών όπως η δική μας.

Η ελπίδα ότι θα μπορούσα να προσφέρω στα παιδιά μου μια καλύτερη ζωή, ένα καλύτερο μέλλον και μια ζωή διαφορετική από εκείνη που είχαν.

Θα έλεγα στον εαυτό μου ότι έπρεπε να το είχα κάνει νωρίτερα και ότι θα έπαιρνα ξανά την ίδια απόφαση αν χρειαζόταν. Δεν μετάνιωσα ποτέ. Μπορέσαμε να πετύχουμε τους στόχους που αντιπροσώπευαν τα σχέδιά μας και τους λόγους για τους οποίους φύγαμε. Αν έπρεπε να το ξανακάνω, θα το έκανα.

Αφού φτάσαμε στις Ηνωμένες Πολιτείες, θυμάμαι ότι μετακομίσαμε σε ένα καινούργιο σπίτι και ότι πήγα στο δημοτικό και στο γυμνάσιο. Μετακομίσαμε ξανά και πήγα σε ένα καλλιτεχνικό λύκειο, κάτι που ήταν πολύ καλή εμπειρία. Αργότερα φοίτησα σε κολέγιο στο Brooklyn της New York, όπου γνώρισα πολλούς ενδιαφέροντες ανθρώπους. Αφού τελείωσα το κολέγιο, αποφάσισα να έρθω στη Σεούλ.

Ήμουν μόλις πέντε ετών όταν έφυγα από την Κούβα, οπότε δεν έχω πολλές αναμνήσεις. Οι γονείς μου μου είπαν ότι ήμουν ήσυχο παιδί που του άρεσε να βλέπει τηλεόραση και να ζωγραφίζει. Περνούσα πολύ χρόνο παίζοντας στον δρόμο με φίλους, τον μικρότερο αδελφό μου και παιδιά από τα κοντινά σπίτια. Εκείνη την εποχή δεν υπήρχαν πολλά που μπορούσαν να κάνουν τα παιδιά στην Κούβα πέρα από τα καθημερινά πράγματα που βρίσκονταν ακριβώς γύρω τους.

Οι αναμνήσεις μου έχουν μείνει ως λίγες εικόνες ή ονειρικές σκηνές και όχι ως μια συνεχής ιστορία. Η σχεδία συναρμολογήθηκε τη νύχτα σε μια μικρή περιοχή με μαγκρόβια δίπλα στη θάλασσα, όχι στα ανοιχτά νερά. Θυμάμαι το σκοτάδι και την υγρασία, τη μεταφορά της σχεδίας στο νερό, κάποιον να γλιστρά σε μια ακτή με αρκετά μεγάλες πέτρες αντί για άμμο, τη μυρωδιά της βενζίνης και τον καπνό από τη μηχανή καθώς φεύγαμε από την Κούβα. Στη θάλασσα θυμάμαι τον σκύλο να πηδά από τη σχεδία και την καταιγίδα. Η σχεδία ανεβοκατέβαινε στον άνεμο και τη βροχή και ο Francisco με κρατούσε. Δεθήκαμε στη σχεδία για να μην πεταχτεί κανείς στο νερό και σκεπαστήκαμε με μουσαμά ή πετσέτες. Θυμάμαι επίσης το κρύο εκείνης της νύχτας, αλλά δεν θυμάμαι ολόκληρο το ταξίδι.

Πάντα αναρωτιόμουν για την ιστορία της φυγής της οικογένειάς μου από την Κούβα, αλλά δεν είχα ζητήσει ποτέ απευθείας από τους γονείς μου να μου τη διηγηθούν λεπτομερώς. Σπάνια μιλούσαμε γι’ αυτήν και, όσο περνούσε ο καιρός, όλοι γίνονταν πιο απασχολημένοι και ζούσαν πιο μακριά ο ένας από τον άλλο, κι έτσι η ιστορία έμενε σταδιακά πίσω. Όταν γνώρισα τον Kim Hongrok και του είπα την ιστορία της οικογένειάς μου, θέλησε αμέσως να τη μετατρέψει σε έργο που θα μπορούσε να παρουσιαστεί σε άλλους. Και οι δύο θεωρήσαμε ότι άξιζε να ειπωθεί ξανά. Πίστευα ότι είχε οξυμένη αίσθηση της τέχνης και των συνθηκών στις οποίες ζουν οι άνθρωποι της εποχής μας. Συμμετείχα ως μέσο για τη μετάδοση της ιστορίας. Ήλπιζα ότι το έργο δεν θα παρουσίαζε μόνο τη δυνατή ιστορία της απόδρασης από την Κούβα, αλλά θα έδινε επίσης στους ανθρώπους την ευκαιρία να αναλογιστούν τη δική τους ζωή.

Το να γνωρίζω από πού προέρχομαι είναι πολύ σημαντικό στη ζωή μου. Το ότι έφυγα από την Κούβα με την οικογένειά μου σε ηλικία πέντε ετών — από έναν τόπο όπου υπήρχαν ελάχιστες ευκαιρίες ή ελπίδα — μας έδωσε την ευκαιρία να δημιουργήσουμε τη δική μας ζωή και έδωσε σε μένα κάτι ιδιαίτερο που πολλοί άνθρωποι δεν έχουν: μια οπτική και ένα μέτρο με τα οποία κρίνω ό,τι κάνω. Αν οι γονείς μου δεν είχαν διακινδυνεύσει τη ζωή και το μέλλον μας αποφασίζοντας να φύγουν από την Κούβα, δεν θα ήμουν εδώ, δεν θα δημιουργούσαμε αυτή την έκθεση και δεν θα είχα πετύχει όσα έχω πετύχει. Γι’ αυτό αισθάνομαι ότι πρέπει να προχωρήσω πιο μακριά και να κάνω περισσότερα. Είναι ένα χρέος που οφείλω στον εαυτό μου και στους γονείς μου.

Το πρώτο πράγμα που θέλω να μεταδώσω είναι η ελπίδα: η ελπίδα ότι άνθρωποι σε συνθήκες όπως εκείνες της Κούβας ή της Βόρειας Κορέας ίσως μπορέσουν να φύγουν, να χτίσουν τη δική τους ζωή σε καλύτερες συνθήκες και να πάρουν τις δικές τους αποφάσεις. Ταυτόχρονα, ελπίζω ότι άνθρωποι στη σύγχρονη κοινωνία, οι οποίοι δεν έχουν αντιμετωπίσει μια δοκιμασία ζωής ή θανάτου πέρα από τις δυσκολίες της καθημερινότητας, θα χρησιμοποιήσουν την ιστορία μου για να αναλογιστούν τη δική τους ζωή. Το να περάσεις πέντε ημέρες σε μια σχεδία δραπετεύοντας από μια κομμουνιστική χώρα, χωρίς να ξέρεις αν θα ζήσεις ή θα πεθάνεις, μένει μαζί σου για όλη σου τη ζωή. Ελπίζω αυτή η ιστορία να δίνει ελπίδα σε ανθρώπους που βρίσκονται σε παρόμοιες συνθήκες και να γίνει μια μικρή ευκαιρία για άλλους να βελτιώσουν τη δική τους ζωή.

Το ότι έζησα στη Σεούλ για περισσότερο από έναν χρόνο μού έδωσε πολύ χρόνο να παρατηρήσω τους Κορεάτες. Πέρασα το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μου στο Miami, όπου υπάρχει μεγάλος κουβανικός πληθυσμός. Ένιωσα ότι τόσο οι Κορεάτες όσο και οι Κουβανοί μοιράζονται έντονο αίσθημα συνοχής και ζεστασιάς. Οι φίλοι φέρονται ο ένας στον άλλο σαν αδέλφια· κάποιος που μόλις γνώρισαν μπορεί γρήγορα να γίνει δεκτός σαν μέλος της οικογένειας· και οι άνθρωποι είναι πρόθυμοι να προσφέρουν ό,τι έχουν ακόμη και σε έναν άγνωστο επισκέπτη. Οι δύο πολιτισμοί και οι κοινωνίες είναι διαφορετικοί, αλλά είδα πολλές ομοιότητες στις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων. Γνώρισα υπέροχους ανθρώπους και είχα εξαιρετικές εμπειρίες στην Κορέα. Όπως η φυγή από την Κούβα άλλαξε τη ζωή μου, έτσι και η εμπειρία μου στην Κορέα την άλλαξε. Θέλω να αφήσω ένα θετικό ίχνος στην Κορέα, όπως η Κορέα άφησε θετικό ίχνος στη ζωή μου.

Αφού έφτασα στις Ηνωμένες Πολιτείες, μπόρεσα να έχω όσα επιθυμούσα και δεν μου έλειψε τίποτα. Έζησα εμπειρίες που πολλοί άνθρωποι δεν είχαν και έχω ζήσει μια πολύ καλή ζωή.

Από όσα μου είπαν οι γονείς μου, ήταν δύσκολο να βρεθούν πολλά βασικά αγαθά, όπως ρούχα και τρόφιμα. Ο αδελφός μου κι εγώ ήμασταν πολύ μικροί και αυτό που θέλει να κάνει ένα παιδί είναι να βλέπει κινούμενα σχέδια στην τηλεόραση ή να παίζει. Παίζαμε κυρίως έξω και μπορούσαμε να κάνουμε μόνο απλά πράγματα, επειδή στην Κούβα υπήρχαν ελάχιστα πράγματα για να διασκεδάσουμε.

Έχω ελάχιστες αναμνήσεις από την Κούβα, αλλά μου έχει μείνει μία σκηνή από το ταξίδι με τη σχεδία. Την τρίτη νύχτα μάς έπιασε μια πολύ δυνατή καταιγίδα στη μέση της θάλασσας. Όλα ήταν μαύρα και ένας κεραυνός χτύπησε τη θάλασσα, φωτίζοντας τα πάντα γύρω μας. Εκείνη τη στιγμή θυμάμαι ότι είδα τον πατέρα μου — ή τη σιλουέτα του πατέρα μου — όρθιο πάνω στη σχεδία. Δεν γνωρίζω πώς θα ήταν η ζωή μου αν είχα μεγαλώσει στην Κούβα. Το ότι ήρθα στις Ηνωμένες Πολιτείες μού έδωσε την ευκαιρία να σπουδάσω αυτό που ήθελα και να ζήσω χωρίς περιορισμούς. Πιστεύω ότι αυτή ακριβώς ήταν η ευκαιρία που ήθελαν να μας δώσουν οι γονείς μας φέρνοντάς μας εδώ.

Όταν κάποιος με ρωτά ποιο ήταν το πιο ενδιαφέρον πράγμα που μου συνέβη στη ζωή, το πρώτο που έρχεται στο μυαλό μου είναι το ταξίδι μας με τη σχεδία και το πώς άλλαξε η ζωή μου εξαιτίας του.

Χάρηκα πάρα πολύ. Υπάρχουν άνθρωποι που δίνουν προσοχή σε δύσκολα θέματα και υπάρχουν επίσης άνθρωποι που ζουν σε πολύ σκληρές συνθήκες υπό στρατιωτικά καθεστώτα όπως εκείνα της Κούβας και της Βόρειας Κορέας. Ήλπιζα ότι οι άνθρωποι στον κόσμο θα μάθαιναν τι πραγματικά συμβαίνει και ότι όσοι ζουν σε αυτές τις χώρες ίσως κάποτε μάθαιναν για την έκθεση και έβρισκαν την ελπίδα να αφήσουν τη ζωή που ζουν αναζητώντας κάτι καλύτερο.

Η Κούβα είναι η χώρα όπου γεννήθηκα και η ρίζα της εθνικότητάς μου. Διαμορφώνει πολλές πτυχές της ζωής μου, μεταξύ των οποίων και την οπτική μου σε πολλά ζητήματα. Η εμπειρία της μετάβασης από την Κούβα στις Ηνωμένες Πολιτείες μού έδωσε μια πιο ανοιχτή οπτική από εκείνη πολλών ανθρώπων που δεν χρειάστηκε να υποστούν τέτοιες δυσκολίες, και πιστεύω ότι η κουβανική μου ταυτότητα μού δίνει επίσης την ευκαιρία να βλέπω τον κόσμο ευρύτερα.

Θα ήθελα να επισκεφθώ την Κούβα οποιαδήποτε στιγμή. Έχω ακόμη οικογένεια εκεί και την έχω επισκεφθεί στο παρελθόν: πέρασα όμορφες στιγμές με την οικογένειά μου και μπόρεσα να γνωρίσω την Κούβα. Με εντυπωσίασαν ιδιαίτερα η αρχιτεκτονική και τα αυτοκίνητα. Ήταν σαν ταξίδι στον χρόνο ως το 1951 και ήταν ενδιαφέρον να βλέπει κανείς ότι τα κτίρια, η αρχιτεκτονική και οι συνθήκες ζωής της δεκαετίας του 1950 εξακολουθούσαν να υπάρχουν εκεί. Η επίσκεψη είναι ενδιαφέρουσα, επειδή πρόκειται για έναν κόσμο πολύ διαφορετικό από εκείνον στον οποίο ζω.

Η ζωή μου άλλαξε εντελώς, σαν να έγινε η νύχτα μέρα. Στην Κούβα ήταν δύσκολο να αναπτυχθεί κανείς μόνος του και επισήμως έπρεπε να εργάζομαι για το κράτος. Απ’ όσο θυμάμαι, όποιος δεν εργαζόταν για το κράτος μπορούσε να χαρακτηριστεί επικίνδυνος βάσει του λεγόμενου «νόμου περί επικινδυνότητας» (ley de peligrosidad) και να φυλακιστεί έως και τέσσερα χρόνια χωρίς καμία αιτία. Στις Ηνωμένες Πολιτείες μπόρεσα να έχω τη δική μου επιχείρηση και να ζω χωρίς τέτοιου είδους πρόβλημα.

Δεν διέφερε πολύ από τη ζωή των άλλων που ταξίδεψαν στη σχεδία. Κάθε πρωί ξυπνούσε κανείς σκεπτόμενος τι θα έτρωγε εκείνη την ημέρα και πώς θα έβρισκε τρόφιμα για εκείνη και την επόμενη ημέρα. Η ζωή στην Κούβα συνίστατο βασικά στην αναζήτηση κάποιου πράγματος για να φας.

Το σοσιαλιστικό σύστημα με έπνιγε. Όταν κοίταζα το μέλλον από την Κούβα, αισθανόμουν ότι δεν υπήρχε ούτε μέλλον ούτε παρόν, κανένας λόγος να ζει κανείς και τίποτα για το οποίο άξιζε να αγωνιστεί. Η ζωή ήταν ο ίδιος καθημερινός αγώνας για επιβίωση.

Υπήρχαν πολλές δύσκολες στιγμές σε ένα ταξίδι όπου διακινδυνεύαμε τη ζωή μας, αλλά δεν έχασα ποτέ την εσωτερική πίστη ότι θα φτάναμε. Η πιο δύσκολη περίοδος, απ’ όσο θυμάμαι, ήταν έξι έως οκτώ ώρες γύρω από τα χαράματα της Δευτέρας, όταν η θάλασσα αγρίεψε πολύ. Τα κύματα είχαν ύψος από οκτώ έως 15 πόδια. Είναι εύκολο να το λες εδώ και να νομίζουν οι άνθρωποι ότι λες ψέματα, αλλά πρέπει να το ζήσει κανείς πάνω σε μια σχεδία: κάτω από ένα ψυχρό μέτωπο και ισχυρούς ανέμους που υπολόγισα περίπου στους 30 κόμβους, η σχεδία ανεβοκατέβαινε βίαια.

Είναι σαν τη νύχτα με τη μέρα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι χώρα ευκαιριών: όσο περισσότερο προετοιμάζεται, εργάζεται και προσπαθεί κανείς, τόσο μεγαλύτερη ανταμοιβή λαμβάνει για αυτή την προσπάθεια. Μπόρεσα να εξελιχθώ με πολλούς τρόπους ως άτομο μέσα στην κοινωνία. Είμαι πολύ ευτυχισμένος. Παρότι έζησα περισσότερα χρόνια στην Κούβα, αισθάνομαι ότι οι συναισθηματικές εμπειρίες και οι εμπειρίες ζωής που έζησα και απόλαυσα στις Ηνωμένες Πολιτείες ήταν πολύ πλουσιότερες και καλύτερες.

Κατασκευάσαμε τη σχεδία από σωλήνες άρδευσης. Βρήκαμε στην ύπαιθρο σωλήνες μήκους περίπου 15 ποδιών και διαμέτρου οκτώ ιντσών και τους μεταφέραμε ανά δύο με μοτοσικλέτα ως την Αβάνα. Συγκολλήσαμε και στεγανοποιήσαμε τους σωλήνες και κατασκευάσαμε μια σχεδία σε σχήμα καταμαράν. Την κατασκευάσαμε στο σπίτι μου ώστε να μπορεί να αποσυναρμολογηθεί πλήρως και να συναρμολογηθεί ξανά, για να μην αντιληφθούν οι αρχές ότι μεταφέραμε σχεδία. Τη μεταφέραμε αποσυναρμολογημένη στα μαγκρόβια, τη συναρμολογήσαμε ξανά, στερεώσαμε από κάτω δύο ρόδες ποδηλάτου και την κυλήσαμε ως το νερό.

Το ότι έφτασα στις Ηνωμένες Πολιτείες με την οικογένεια του Raul ήταν η τρίτη προσπάθειά μου. Στην πρώτη με έπιασαν κατά τη διάρκεια της προσπάθειας και φυλακίστηκα για 72 ώρες, αλλά έμαθα από την εμπειρία. Στη δεύτερη δεν με συνέλαβαν, όμως η σχεδία άρχισε να βυθίζεται και χρειάστηκε να επιστρέψω. Στην τρίτη αξιοποίησα όσα είχα μάθει για να κατασκευάσω μια σχεδία που δεν θα βυθιζόταν. Άντεξε σε όλες τις συνθήκες χωρίς πρόβλημα και φτάσαμε στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η στιγμή της διάσωσης ήταν η ομορφότερη στιγμή στον κόσμο, επειδή αφήναμε πίσω όλες τις κακές καταστάσεις, ανεβαίναμε σε ένα πλοίο και γνωρίζαμε ότι από εκείνη τη στιγμή η ζωή μας ήταν ασφαλής. Μέσα μου πίστευα ότι θα φτάναμε, αλλά όταν εμφανίστηκαν τα πλοία της Ακτοφυλακής έπαψε επιτέλους κάθε αμφιβολία.

Με έκανε να σκεφτώ όσα είχαμε ζήσει 20 χρόνια νωρίτερα μαζί με την κατάσταση στην Κορέα. Είδα την αντίθεση μεταξύ Νότιας και Βόρειας Κορέας ως κάτι παρόμοιο με την αντίθεση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Κούβας. Κατά την κρίση μου, η Κούβα δεν μπόρεσε να αναπτυχθεί οικονομικά επειδή η ίδια της η κυβέρνηση την απέκλειε από μέσα, και πίστευα ότι κάτι ανάλογο συνέβαινε στη Βόρεια Κορέα. Μου φάνηκε καλό να συγκρίνουν οι Κορεάτες τα δύο συστήματα και να σκέφτονται ποιο μπορεί να αναπτύξει καλύτερα το ανθρώπινο δυναμικό. Κατά τη γνώμη μου, ο καπιταλισμός δεν είναι τέλειος, αλλά προσφέρει περισσότερες δυνατότητες από τον σοσιαλισμό ως προς την ελευθερία και την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού.

Έχοντας ζήσει εδώ 20 χρόνια, αν μπορούσα να μιλήσω στον τότε εαυτό μου, θα έλεγα: «Πρέπει να φύγεις ξανά», «Πρέπει να συνεχίσεις» και «Πρέπει να φτάσεις». Θα έδινα στον εαυτό μου περισσότερο θάρρος για να συνεχίσει.

Στην αρχή όλα προχωρούσαν λίγο αργά επειδή έπρεπε να προσαρμοστούμε στη ζωή εδώ, αλλά στη συνέχεια τα πράγματα άρχισαν να πηγαίνουν καλά. Ξεκίνησα ως ξυλουργός στις οικοδομές· έπειτα οδηγούσα φορτηγά και έκανα διανομές. Μετακομίσαμε στη North Carolina, όπου εργάστηκα ως τεχνικός κλιματισμού για περίπου ενάμιση χρόνο. Όταν επιστρέψαμε στη Florida, οδήγησα ξανά φορτηγά και, αφού άφησα αυτή τη δουλειά, προσλήφθηκα ως τεχνικός της AT&T. Έκανα ακόμη αυτή τη δουλειά όταν μου πήραν τη συνέντευξη.

Από μικρός ήθελα πάντα να βρω μια άλλη ζωή. Στην Κούβα ζούσαμε υπό καταπίεση και υπήρχαν ελάχιστα πράγματα να κάνουμε πέρα από το να αναζητούμε κάθε πιθανό τρόπο να βγάζουμε τα προς το ζην, χωρίς κανένα μέλλον. Τότε γνώρισα τον Jorge, που ταξίδεψε μαζί μας, και συμφωνήσαμε να κατασκευάσουμε τη σχεδία που θα μας έφερνε εδώ.

Ο Jorge κι εγώ κατασκευάσαμε περίπου το 80 τοις εκατό της σχεδίας και ο Raul προστέθηκε στο τελευταίο στάδιο. Στην αρχή, ο Jorge κι εγώ βρήκαμε σωλήνες σε ένα κρατικό αρδευτικό χωράφι και τους μεταφέραμε με τη μοτοσικλέτα του Jorge στο σπίτι του στο Santo Suarez. Κατασκευάσαμε σχεδόν ολόκληρη τη σχεδία στη στέγη του σπιτιού του και, αφού επικοινωνήσαμε με τον Raul, την ολοκληρώσαμε και οι τρεις μαζί.

Ένα βράδυ, αφού είχαμε περάσει τέσσερις ημέρες παρασυρόμενοι στη θάλασσα, είδαμε φώτα στον ορίζοντα και νομίσαμε ότι προέρχονταν από την ακτή, οπότε αρχίσαμε να κωπηλατούμε. Αλλάζαμε περίπου κάθε 15 λεπτά και συνεχίσαμε από τη μία, τις δύο ή τις τρεις τα ξημερώματα ως περίπου τη μία το μεσημέρι της επόμενης ημέρας. Τότε μας βρήκαν ψαράδες σε ένα σκάφος. Όταν πλησίασε το σκάφος τους, ο σκύλος μας, ο Rommel, πήδηξε στο νερό σαν να ήθελε να πάει στο άλλο σκάφος, αλλά επέστρεψε στη σχεδία. Έφτασε ένα μεγάλο σκάφος της Ακτοφυλακής από το Miami, ακολουθούμενο από ένα άλλο από το West Palm Beach και ένα ελικόπτερο. Περίπου 30 μίλια από την ακτή, επιβιβαστήκαμε στο σκάφος της Ακτοφυλακής του West Palm Beach, το οποίο μας μετέφερε στο γραφείο μετανάστευσης της πόλης.

Υπάρχουν δύο ή τρεις αναμνήσεις που επιστρέφουν πάντα στο μυαλό μου. Όταν ο σκύλος πήδηξε στο νερό, δεν ξέραμε αν θα επέστρεφε, αλλά γύρισε και τον ανεβάσαμε ξανά στη σχεδία. Θυμάμαι επίσης ότι, όταν επρόκειτο να επιβιβαστούμε στο σκάφος της Ακτοφυλακής, ο Raul πέταξε στη θάλασσα μια πυξίδα που είχαμε πάρει από μια στρατιωτική εγκατάσταση. Όταν το πλήρωμα ρώτησε τι είχε πετάξει, εξηγήσαμε ότι είχαμε υποσχεθεί να πετάξουμε την πυξίδα στη θάλασσα αν μας έβρισκε κάποιος εκεί.

Ήταν η καταπίεση στην Κούβα και η έλλειψη μέλλοντος. Αυτό δεν ήταν ζωή. Από τα 13 ή τα 14 μου χρόνια σκεφτόμουν πάντα πώς να βρω ένα καλύτερο μέλλον και να προσφέρω καλύτερες συνθήκες ζωής στην οικογένειά μου. Πίστευα ότι πολλοί Κουβανοί σκέφτονταν με τον ίδιο τρόπο.

Χάρηκα πολύ όταν έμαθα ότι ο Raul ετοίμαζε μια έκθεση για τη φυγή μας από την Κούβα και το καθεστώς του Castro. Χάρηκα που κάποιος προσπαθούσε να δείξει στον κόσμο ότι η εγκατάλειψη ενός συστήματος και η φυγή από την καταπίεση μπορούν να οδηγήσουν σε μια καλύτερη ζωή κάπου αλλού.

Η φυγή μας ήταν δύσκολη και ο Raul και ο Alejandro ήταν ακόμη μικρά παιδιά. Παρ’ όλα αυτά, αν μπορούσα να επιστρέψω και να πω κάτι, θα έλεγα ότι θα έπρεπε να κάνουμε ξανά το ίδιο.