Özgünlüğü Yeniden Kazanmanın İpucu: Bussot, Raul

Amerika Birleşik Devletleri’ne vardıktan sonra bir kablolu televizyon şirketinde çalışmaya başladım. Daha sonra Küba’da öğrendiklerimi kullanarak bağımsız televizyon teknisyenliği yaptım ve 1999’da telefon şirketi AT&T’de çalışmaya başladım.

Küba’da elektronik alanında çalışıyordum. Orada elektronik eğitimi almış ve birkaç yıl bir bilgisayar teknik hizmetleri şirketinde çalışmıştım. Ancak devletten aldığım maaş ailemi geçindirmeye yetmiyordu; bu yüzden ayrıca kendi hesabıma her türlü elektronik cihazı onarmak zorunda kalıyordum.

Biz ayrılırken Küba’daki durum çok zordu. Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra Küba’ya her tür malın tedariki büyük ölçüde azaldı; giysi, yiyecek ve daha pek çok şey kıtlaştı. Asıl sorun para değil, satın alınacak ürün bulunmamasıydı ve ayrılmamızın başlıca nedeni buydu. Dolar bulundurmanın suç olmaktan çıkarılması ve Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşayanların Küba’ya para göndermesine izin verilmesinin ardından durum biraz iyileşti, ancak pek değişmedi. Gençlerin hâlâ geleceği ve fırsatları yoktu; kişisel gelişime izin vermeyen baskıcı bir sistem altında yaşamak çok zordu.

Ekonomik ve siyasi durumdu. Benim gibi kendi hesabına çalışıp biraz daha fazla para ya da mal elde eden kişiler, “yasadışı zenginleşme” denilen gerekçeyle sık sık takibe uğruyor ve cezalandırılıyordu. Petrol kıtlığı da sık sık elektrik kesintilerine yol açıyordu; elektrik olmadan elektronik cihazları onaramıyordum. İki oğluma yiyecek, giysi ve ayakkabı bulmak son derece zordu. Bütün bunlar adayı ailece terk etme kararımıza yol açtı.

ABD Sahil Güvenliği tarafından kurtarıldığımız an en olağanüstü andı. Denizde beş gün sürüklendikten sonra sonunda hayatta kaldığımızı hissettik. Sanki omuzlarımdan ağır bir yük kalkmıştı; gerçekten gitmemiz gerektiğine inandığımız yere ulaştığımızı biliyordum. Bu, denizdeki uzun çilemizin sonuydu.

Amerika Birleşik Devletleri’ne geldikten sonra yaşamım belirgin biçimde değişti. İngilizce öğrendim, çalışma koşullarımı iyileştirdim ve iyi bir şirkette çalışabildim. Her şeyden önemlisi çocuklarımıza iyi bir eğitim sağlayabildik; bu ülkeye gelmemizin başlıca nedenlerinden biri buydu. Yaşamım gözle görülür biçimde değişti ve çok daha iyi oldu.

Başka bir ülkeden birinin bu tür deneyimleri duyurmak için zaman ayırmasının iyi olduğunu düşündüm. Özellikle Küba’dakine benzer bir sistem altında acı çeken Kuzey Kore halkına ve daha iyi bir yaşam ile farklı bir toplumsal düzen isteyenlere ulaşırsa yararlı olabileceğine inandım. Gelişmiş bir ülkede, bütünüyle farklı bir kültürden insanların bu olaylara ilgi duyacağını hiç düşünmemiştim; bu yüzden sevindim. O zamana dek bu hikâyelerin yalnızca Kübalıların ilgisini çektiğini sanıyordum.

Bunu yeniden yapabilmem için kendime cesaret verirdim. Amerika Birleşik Devletleri’ne gelebilmek hayatımda başıma gelen en iyi şeydi. Daha iyi bir yolla yapabilmek için önceden biraz daha araştırma yapmamı söylerdim. Yine de aynı kararı verir ve yeniden denerdim. İnsanların geleceğinin olmadığı bir ülkeden çıkmaya çalışmak, yapılması gereken bir şeydir.

Amerika Birleşik Devletleri’ne iki küçük çocuğumuzla geldik ve başlangıçta babamın çok küçük evinde yaşadık. Daha sonra daha büyük ve rahat bir ev kiraladık; çocuklar yaz kampına gitmeye, eşimle ben de çalışmaya başladık. Geceleri sekiz aylık bir İngilizce kursuna gittim ve okuduğum aynı okulda iş buldum. İngilizcemi yavaş yavaş geliştirip iş değiştirdim; çocuklar biraz büyüyünce yeniden İngilizce eğitimi aldım. Ardından iki yıllık radyoloji eğitimi görüp röntgen çekmeye başladım. Bir hastanede MRI çekmeyi öğrendim ve röportaj yapıldığında hâlâ bu alanda çalışıyordum.

Elektronik ve bilgisayar donanımı okudum, bir bilgisayar onarım şirketinde çalıştım. Eşim de aynı okuldan mezun olmuş ve aynı şirkette çalışıyordu; orada tanıştık, evlendik ve iki çocuğumuz oldu. Ailevi sorumluluklarımız ve yükümlülüklerimiz arttıkça yaşam zorlaştı. Yaşadığımız yer o kadar küçüktü ki çocuklar doğduktan sonra daha rahat yaşayabilmek için evi genişletmeye başlamak zorunda kaldık.

1993’te Küba’daki durum çok zordu. Biri üç, diğeri dört yaşında iki çocuğumuz vardı ve yaşam giderek daha ağır ve karmaşık hâle geliyordu. Yaşamak temelde hayatta kalmak demekti; istek sahibi olmak ya da plan yapmak zordu. İnsan ne kadar çalışırsa çalışsın ya da ne isterse istesin, yaşam bütünüyle o dönemde sistemin nasıl tasarlandığına bağlıydı.

Mesele yalnızca ekonomik ihtiyaç değildi. Her gün hayatta kalmaya çalışmanın ıstırabını aşmak, kendimize hedefler koymak ve bir şey başarmak istiyorduk. Fakat orada plan yapmak neredeyse olanaksızdı; kendimi ne yapması gerektiği söylenen bir kukla gibi hissediyordum. Kalıp bitkiler gibi yaşamakla, kendi planlarımızı yapıp kendi kararlarımızı verebileceğimiz daha iyi bir gelecek aramak için ayrılmak arasında seçim yapmak zorundaydık.

Amerika Birleşik Devletleri’ne kadar yeteceğini düşündüğümüz benzin çok daha önce bitti ve sürüklenmeye başladık. Yaklaşık 14 saatte varacağımızı hesaplamıştık, ancak ABD kıyısına ne kadar yakın ya da uzak olduğumuzu bilmiyor ve Küba’ya daha yakın olduğumuzu düşünüyorduk. Körfez Akıntısı kürek çekmeyi zorlaştırdığı için bir ara Küba’ya dönmeye karar verdik. Ancak daha iyi bir yer vaat ettiğimiz iki küçük çocuğumuz dönmeye kesinlikle karşı çıktı. Onlar için yola çıkmıştık; bu yüzden yine onlar için devam etmeye karar verdik ve yolumuza yeniden koyulduk.

Çocuklar için sıvı süt ve yoğunlaştırılmış süt, çikolata, konserve Spam, şeker ve su aldık. Onları güneşten ve soğuktan koruyacak giysiler de hazırladık: kazaklar, kapüşonlu ceketler ve havlular. Bir pusulamız ve kendi yaptığımız can yeleklerimiz vardı; ayrıca çocukların deniz tutması ihtimaline karşı haplar ve enjeksiyonlar götürdük. Küçük olan Alex’i sık sık deniz tutuyordu ve ilacın etkisi yaklaşık altı saat sürüyordu. Daha sonra hapları almayı reddetti ve ona iğne yapmak zorunda kaldım. Yanımıza aldığımız her şeyi kullandık ve hepsi çok yardımcı oldu.

Her gemi gördüğümüzde dikkat çekmek için “Çocuklarımız var!” diye bağırıyorduk. Çocuklar bunu o kadar çok duydular ki onlar da bağırmaya başladılar. Kurtarıldıktan sonra Raul Jr.’ın orada da elektriklerin kesilip kesilmediğini sorduğunu hatırlıyorum. Küba’da çizgi filmlerin yayınlandığı saatlerde elektrik sık sık kesilir ve çocuklar onları izleyemezdi. Sorunun ne anlama geldiğini açıkladığımızda kurtarma görevlileri gülümsedi ve güldü; çünkü Amerika Birleşik Devletleri’nde bu neredeyse hiç olmazdı.

Başta böyle bir şeyin gerçekleşmesine şaşırdım. Sonra bizimkinden bütünüyle farklı bir kültürden birinin yaşadıklarımıza ilgi göstermesi bana büyük sevinç ve hayranlık verdi. Kuzey Kore’nin de bizim yaşadıklarımıza benzer baskılar, kısıtlamalar ve sorunlar yaşadığını düşünüyorum. Başka bir kültürden insanların bu gerçekleri önemseyip yalnızca kendi gerçekliklerini değil, bizimki gibi başka ülkelerin gerçekliklerini de göstermek istemeleri beni etkiledi.

Çocuklarıma daha iyi bir yaşam, daha iyi bir gelecek ve o sırada sahip olduklarından farklı bir hayat verebilme umudu.

Kendime bunu daha önce yapmış olmam gerektiğini ve gerekirse aynı kararı yeniden vereceğimi söylerdim. Hiç pişman olmadım. Planlarımızı ve ayrılma nedenlerimizi temsil eden hedeflere ulaşabildik. Yeniden yapmam gerekse yapardım.

Amerika Birleşik Devletleri’ne vardıktan sonra yeni bir eve taşındığımızı ve ilkokul ile ortaokula gittiğimi hatırlıyorum. Yeniden taşındık; ardından bir sanat lisesine gittim ve bu çok iyi bir deneyimdi. Daha sonra New York, Brooklyn’de üniversiteye gittim ve orada pek çok ilginç insanla tanıştım. Üniversiteyi bitirdikten sonra Seul’e gelmeye karar verdim.

Küba’dan ayrıldığımda yalnızca beş yaşındaydım, bu yüzden fazla anım yok. Annemle babam sessiz, televizyon izlemeyi ve resim yapmayı seven bir çocuk olduğumu anlattı. Arkadaşlarım, küçük erkek kardeşim ve yakın evlerde yaşayan çocuklarla sokakta oynayarak çok zaman geçirirdim. O dönemde Küba’da çocukların hemen çevrelerindeki gündelik şeylerin dışında yapabilecekleri pek bir şey yoktu.

Anılarım kesintisiz bir hikâyeden çok birkaç resim ya da rüya gibi sahne olarak kaldı. Sal açık denizde değil, deniz kıyısındaki küçük bir mangrov alanında gece kuruldu. Karanlığı ve nemi, salı suya taşımayı, kum yerine oldukça büyük taşların bulunduğu bir kıyıda birinin kaymasını, benzin kokusunu ve Küba’dan ayrılırken motordan çıkan dumanı hatırlıyorum. Denizde köpeğin saldan atlayışını ve fırtınayı hatırlıyorum. Sal rüzgâr ve yağmurda yükselip alçalıyor, Francisco beni tutuyordu. Kimse suya savrulmasın diye kendimizi sala bağladık ve üzerimizi branda ya da havlularla örttük. O gecenin soğuğunu da hatırlıyorum, ama yolculuğun tamamını hatırlamıyorum.

Ailemin Küba’dan ayrılış hikâyesini hep merak etmiştim, ancak annemle babamdan bunu ayrıntılı biçimde anlatmalarını hiç doğrudan istemedim. Bu konu hakkında nadiren konuşurduk; zaman geçtikçe herkes daha meşgul oldu ve birbirinden daha uzakta yaşamaya başladı, böylece hikâye yavaş yavaş geride kaldı. Kim Hongrok’la tanışıp ona ailemin hikâyesini anlattığımda bunu hemen başkalarına gösterilebilecek bir esere dönüştürmek istedi. İkimiz de hikâyenin yeniden anlatılmaya değer olduğunu düşündük. Onun sanata ve çağımızdaki insanların içinde yaşadığı koşullara dair keskin bir duyarlılığı olduğunu düşündüm. Hikâyeyi aktaran bir aracı olarak katıldım. Eserin yalnızca Küba’dan kaçışın güçlü hikâyesini sunmakla kalmayıp insanlara kendi yaşamlarına bakma fırsatı da vermesini umdum.

Nereden geldiğimi bilmek yaşamımda çok önemli. Beş yaşındayken ailemle, fırsatın ve umudun çok az olduğu Küba’dan ayrılmak kendi yaşamımızı kurma olanağı verdi ve bana pek çok insanın sahip olmadığı özel bir şey kazandırdı: yaptığım her şeyi değerlendirdiğim bir bakış açısı ve ölçüt. Annemle babam Küba’dan ayrılmaya karar vererek yaşamımızı ve geleceğimizi riske atmasaydı burada olmazdım, bu sergiyi yapıyor olmazdık ve başardığım şeyleri başaramazdım. Bu nedenle daha ileri gitmem ve daha fazlasını yapmam gerektiğini hissediyorum. Bu, kendime ve annemle babama olan borcum.

İletmek istediğim ilk şey umut: Küba ya da Kuzey Kore’dekine benzer koşullarda yaşayan insanların belki oradan ayrılabilecekleri, daha iyi koşullarda kendi yaşamlarını kurabilecekleri ve kendi kararlarını verebilecekleri umudu. Aynı zamanda, çağdaş toplumda gündelik zorlukların ötesinde ölüm kalım sınavıyla karşılaşmamış insanların hikâyemi kullanarak kendi yaşamları üzerine düşünmelerini umuyorum. Yaşayıp yaşamayacağımızı bilmeden komünist bir ülkeden kaçmak için salda beş gün geçirmek, insanın hayatı boyunca içinde kalıyor. Bu hikâyenin benzer koşullardaki insanlara umut vermesini ve başkalarının kendi yaşamlarını iyileştirmeleri için küçük bir fırsata dönüşmesini umuyorum.

Seul’de bir yıldan uzun süre yaşamak bana Korelileri gözlemlemek için çok zaman verdi. Yaşamımın çoğunu büyük bir Kübalı nüfusun bulunduğu Miami’de geçirdim. Hem Korelilerde hem Kübalılarda güçlü bir birliktelik ve sıcaklık duygusu hissettim. Arkadaşlar birbirlerine kardeş gibi davranıyor; yeni tanıştıkları biri kısa sürede aileden biri gibi kabul edilebiliyor; insanlar sahip olduklarını tanımadıkları bir misafire bile sunmaya istekli oluyor. İki kültür ve toplum farklı, ancak insanlar arasındaki ilişkilerde pek çok benzerlik gördüm. Kore’de harika insanlarla tanıştım ve çok iyi deneyimler yaşadım. Küba’dan ayrılmak yaşamımı nasıl değiştirdiyse Kore’deki deneyimim de yaşamımı değiştirdi. Kore’nin yaşamımda olumlu bir iz bıraktığı gibi ben de Kore’de olumlu bir iz bırakmak istiyorum.

Amerika Birleşik Devletleri’ne geldikten sonra istediğim şeylere sahip olabildim ve hiçbir eksiğim olmadı. Pek çok insanın yaşayamadığı deneyimler yaşadım ve çok iyi bir hayat sürdüm.

Annemle babamın anlattığına göre giysi ve yiyecek gibi temel yaşam gereksinimlerinin çoğunu bulmak zordu. Ağabeyim ve ben çok küçüktük; bir çocuğun yapmak istediği şey televizyonda çizgi film izlemek ya da oyun oynamaktır. Çoğunlukla dışarıda oynuyorduk ve ancak basit şeyler yapabiliyorduk, çünkü Küba’da eğlenebileceğimiz pek bir şey yoktu.

Küba’ya dair çok az anım var, ancak sal yolculuğundan bir sahne hâlâ aklımda. Üçüncü gece açık denizde çok şiddetli bir fırtınaya yakalandık. Her yer karanlıktı; denize bir yıldırım düştü ve çevremizi aydınlattı. O anda babamı —ya da babamın siluetini— salın üzerinde ayakta gördüğümü hatırlıyorum. Küba’da büyüseydim yaşamımın nasıl olacağını bilmiyorum. Amerika Birleşik Devletleri’ne gelmek bana istediğim alanda eğitim görme ve kısıtlamalar olmadan yaşama fırsatı verdi. Annemle babamın bizi buraya getirirken vermek istedikleri fırsatın tam da bu olduğunu düşünüyorum.

Biri bana yaşamımda başıma gelen en ilginç şeyin ne olduğunu sorduğunda aklıma ilk gelen, sal yolculuğumuz ve bunun sonucunda yaşamımın nasıl değiştiğidir.

Çok sevindim. Zor konulara dikkat gösteren insanlar var; ayrıca Küba ve Kuzey Kore’deki gibi askerî rejimler altında çok ağır koşullarda yaşayan insanlar da var. Dünyadaki insanların gerçekte neler olduğunu öğrenmesini ve bu ülkelerde yaşayanların bir gün bu sergiden haberdar olup daha iyi bir şey aramak için sürdürdükleri yaşamı geride bırakma umudu bulabilmelerini istedim.

Küba doğduğum ülke ve milliyetimin köküdür. Çeşitli konulara bakışım da dâhil olmak üzere yaşamımın birçok yönünü şekillendirir. Küba’dan Amerika Birleşik Devletleri’ne gelme deneyimi bana bu zorluklara katlanmak zorunda kalmamış pek çok insandan daha açık bir bakış açısı kazandırdı; Kübalı kimliğimin de dünyaya daha geniş biçimde bakma fırsatı verdiğini düşünüyorum.

Küba’yı her zaman ziyaret etmek isterim. Orada hâlâ ailem var ve daha önce de gittim; ailemle güzel zaman geçirdim ve Küba’yı görme fırsatı buldum. Özellikle mimarisi ve otomobilleri beni etkiledi. Sanki zamanda yolculukla 1951’e dönmek gibiydi; 1950’lerden kalma binaların, mimarinin ve yaşam koşullarının hâlâ orada durduğunu görmek ilginçti. Ziyaret etmek ilginç, çünkü yaşadığım dünyadan çok farklı bir dünya.

Yaşamım, gece gündüze dönmüş gibi bütünüyle değişti. Küba’da insanın kendi başına gelişmesi zordu ve resmî olarak devlet için çalışmak zorundaydım. Hatırladığım kadarıyla devlet için çalışmayan biri, “tehlikelilik yasası” (ley de peligrosidad) denilen yasa uyarınca tehlikeli ilan edilip hiçbir gerekçe olmadan dört yıla kadar hapsedilebilirdi. Amerika Birleşik Devletleri’nde kendi işimi yürütebildim ve bu tür bir sorun yaşamadan yaşayabildim.

Salda yolculuk eden diğer insanların yaşamından pek farklı değildi. İnsan her sabah o gün ne yiyeceğini, o günün ve ertesi günün yiyeceğini nasıl bulacağını düşünerek kalkıyordu. Küba’da yaşam temelde yiyecek bir şey aramaktan ibaretti.

Sosyalist sistem beni boğuyordu. Küba’dan geleceğe baktığımda ne geleceğin ne bugünün var olduğunu, yaşamak için bir neden ya da uğruna mücadele etmeye değer bir şey bulunmadığını hissediyordum. Yaşam, her gün aynı hayatta kalma mücadelesiydi.

Yaşamımızı ortaya koyduğumuz bu yolculukta pek çok zor an oldu, ancak varacağımıza dair içimdeki inancı hiç kaybetmedim. Hatırladığım kadarıyla en zor dönem, pazartesi şafak vakti civarında denizin çok sertleştiği altı ila sekiz saatti. Dalgalar sekiz ila 15 fit yüksekliğindeydi. Burada bunu söylemek kolay ve insanlar yalan söylediğimi düşünebilir, ama bunu salın üzerinde yaşamak gerekir: soğuk hava cephesi ve hızını yaklaşık 30 knot olarak tahmin ettiğim kuvvetli rüzgâr altında sal şiddetle yükselip alçalıyordu.

Geceyle gündüz kadar farklı. Amerika Birleşik Devletleri fırsatlar ülkesidir: İnsan ne kadar çok hazırlanır, çalışır ve çaba gösterirse bu çabanın karşılığını o kadar çok alır. Toplum içinde bir insan olarak pek çok yönden gelişebildim. Çok mutluyum. Küba’da daha uzun yıllar yaşamış olsam da Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşadığım ve tadını çıkardığım duygusal deneyimlerle yaşam deneyimlerinin çok daha zengin ve daha iyi olduğunu hissediyorum.

Salı sulama borularından yaptık. Kırsalda yaklaşık 15 fit uzunluğunda ve sekiz inç çapında borular bulup bunları motosikletle ikişer ikişer Havana’ya taşıdık. Boruları kaynaklayıp sızdırmaz hâle getirdik ve katamaran biçiminde bir sal kurduk. Yetkililer bir sal taşıdığımızı fark etmesin diye salı evimde tamamen sökülüp yeniden kurulabilecek biçimde yaptık. Parçalarına ayrılmış hâlde mangrovlara götürdük, yeniden kurduk, altına iki bisiklet tekerleği takıp suya kadar yuvarladık.

Raul’un ailesiyle Amerika Birleşik Devletleri’ne varışım üçüncü girişimimdi. İlkinde girişim sırasında yakalandım ve 72 saat hapsedildim, ama bu deneyimden bir şeyler öğrendim. İkincisinde yakalanmadım, fakat sal batmaya başladı ve geri dönmek zorunda kaldım. Üçüncüsünde önceki deneyimlerimden yararlanarak batmayacak bir sal yaptım. Sal her koşula sorunsuz dayandı ve Amerika Birleşik Devletleri’ne vardık.

Kurtarılma anı dünyadaki en güzel andı; çünkü bütün kötü koşulları geride bırakıyor, bir gemiye biniyor ve o andan itibaren yaşamımızın güvende olduğunu biliyorduk. İçimde varacağımıza inanıyordum, ama Sahil Güvenlik gemileri geldiğinde bütün kuşkular nihayet sona erdi.

Bu, 20 yıl önce yaşadıklarımızla Kore’deki durumu birlikte düşünmemi sağladı. Güney Kore ile Kuzey Kore arasındaki karşıtlığı, Amerika Birleşik Devletleri ile Küba arasındaki karşıtlığa benzer gördüm. Benim değerlendirmeme göre Küba, kendi devleti tarafından içeriden engellendiği için ekonomik olarak gelişemedi; Kuzey Kore’de de benzer bir şeyin yaşandığına inanıyordum. Korelilerin iki sistemi karşılaştırıp hangisinin insan potansiyelini daha iyi geliştirebileceğini düşünmelerini iyi buldum. Bana göre kapitalizm kusursuz değildir, ancak özgürlük ve insan potansiyelinin gelişimi açısından sosyalizmden daha fazla olanak sunar.

Burada 20 yıl yaşadıktan sonra o zamanki kendimle konuşabilseydim, “Yeniden gitmelisin”, “İlerlemeye devam etmelisin” ve “Varmalısın” derdim. Devam edebilmek için kendime daha fazla cesaret verirdim.

Başlangıçta buradaki yaşama uyum sağlamamız gerektiği için her şey biraz yavaş ilerledi, ancak sonra işler yoluna girmeye başladı. İnşaatta marangoz olarak başladım; ardından kamyon kullandım ve teslimat yaptım. North Carolina’ya taşındık ve orada yaklaşık bir buçuk yıl klima teknisyeni olarak çalıştım. Florida’ya döndükten sonra yeniden kamyon kullandım; bu işi bıraktıktan sonra AT&T teknisyeni olarak işe alındım. Röportaj yapıldığı sırada hâlâ bu işi yapıyordum.

Gençliğimden beri hep başka bir yaşam bulmak istedim. Küba’da yaşam baskı altındaydı; hiçbir gelecek olmadan geçinmenin mümkün olan herhangi bir yolunu aramak dışında yapılabilecek pek bir şey yoktu. Sonra bizimle yolculuk eden Jorge’yle tanıştım ve bizi buraya getirecek salı yapmaya karar verdik.

Salın yaklaşık yüzde 80’ini Jorge’yle ben yaptık; Raul son aşamada katıldı. Başlangıçta Jorge’yle birlikte devlete ait bir sulama arazisinden borular bulup Jorge’nin motosikletiyle Santo Suarez’deki evine taşıdık. Salın neredeyse tamamını evinin çatısında yaptık ve Raul’la bağlantı kurduktan sonra üçümüz birlikte bitirdik.

Denizde dört gün sürüklendikten sonraki bir gece ufukta ışıklar gördük ve bunların kıyıdan geldiğini düşündük; bu yüzden kürek çekmeye başladık. Yaklaşık her 15 dakikada bir sırayla kürek çektik ve sabah saat bir, iki ya da üç civarından ertesi gün öğleden sonra saat bire kadar devam ettik. O sırada bir teknedeki balıkçılar bizi buldu. Tekneleri yaklaşınca köpeğimiz Rommel, diğer tekneye gitmek istermiş gibi suya atladı, ama sala geri döndü. Miami’den büyük bir Sahil Güvenlik gemisi geldi; onu West Palm Beach’ten başka bir gemi ve bir helikopter izledi. Kıyıdan yaklaşık 30 mil açıkta West Palm Beach Sahil Güvenlik gemisine geçtik; gemi bizi o kentteki göçmenlik bürosuna götürdü.

Aklıma hep gelen iki ya da üç anı var. Köpek suya atladığında geri dönüp dönmeyeceğini bilmiyorduk, ama döndü ve onu yeniden sala çıkardık. Sahil Güvenlik gemisine binmek üzereyken Raul’un askerî bir tesisten aldığımız pusulayı denize attığını da hatırlıyorum. Mürettebat ne attığını sorunca, denizde biri bizi bulursa pusulayı denize atmaya söz verdiğimizi açıkladık.

Küba’daki baskı ve geleceğin olmamasıydı. Buna hayat denemezdi. 13 ya da 14 yaşımdan beri hep daha iyi bir geleceği nasıl bulacağımı ve aileme daha iyi yaşam koşulları sağlayacağımı düşünürdüm. Pek çok Kübalının da aynı şekilde düşündüğüne inanıyordum.

Raul’un Küba’dan ve Castro rejiminden ayrılışımız üzerine bir sergi hazırladığını duyunca çok sevindim. Birinin dünyaya, herhangi bir yerde bir sistemden ayrılmanın ve baskıdan kaçmanın daha iyi bir yaşama götürebileceğini göstermeye çalışması beni mutlu etti.

Ayrılışımız zordu; Raul ve Alejandro da henüz küçük çocuklardı. Yine de geçmişe dönüp bir şey söyleyebilseydim, aynı şeyi yeniden yapmamız gerektiğini söylerdim.